Anlaşılır bilgi

Kolay okunur metin, resmî bir metnin söylediğini okurunun takip edebileceği sözcüklerle söyler: her cümlede tek bir bilgi, etken fiiller, ilk geçtiği yerde açıklanan zor sözcükler ve okura doğrudan “siz” diye hitap. Yasal bildirimleri, KVKK aydınlatma metinlerini, yazıları, formları ve rehberleri Türkçe kolay okunur metne ya da sade dile, İngilizce Easy Read’e ve Almanca Leichte Sprache’ye dönüştürüyorum. Size erişilebilir HTML, Word ve etiketli PDF dosyaları, ölçülmüş bir okunabilirlik raporu ve ölçümlerin neyi söyleyemediğinin açık listesi gelir.

Aşağıdakilerden biri sizin durumunuzsa doğru yerdesiniz:

• Bir belediyede ya da kamu kurumunda çalışıyorsunuz; duyurular, başvuru formları ve bilgilendirme yazıları herkesin, öğrenme güçlüğü olan kişilerin de anlayabileceği hâlde olmalı.
• KVKK aydınlatma metniniz kanun maddesi gibi okunuyor; Tebliğ ise “anlaşılır, açık ve sade bir dil” istiyor.
• Banka, sigorta şirketi ya da hastanesiniz; müşteri ve hasta yazılarınız anlaşılmadığı için telefon, şikâyet ya da hatalı başvuru getiriyor.
• Almanca ya da İngilizce konuşan müşterilere de hitap ediyorsunuz ve üç sürümün aynı şeyi söylemesini istiyorsunuz.

• En uzun cümle: bulun ve sözcüklerini sayın. Aşağıdaki örnekte kolay okunur cümleler en fazla 10 sözcük; resmî metinde 113 sözcüklük bir cümle vardı.
• Kim yapıyor: işi kimin yaptığı belli olmayan her cümleyi işaretleyin (“başvuru değerlendirilir”).
• Zor sözcükler: 12 yaşındaki birinin bilmeyeceği terimlerin altını çizin. Her biri ilk geçtiği yerde açıklanıyor mu?
• Okur: metnin kaç kez “siz” dediğini sayın. Örnekteki kaynak metinde hiçbir cümle demiyordu.

Bunların çoğu olumsuzsa okunabilirlik formülü de bunu doğrular; formüllerin neyi göremediğini aşağıdaki örnekte görebilirsiniz.

Teknik ayrıntılar için okumaya devam edin. Aşağıda: kolay okunur metinle sade dilin farkı, KVKK’nın iki maddesi üzerinde üç dilde ölçülmüş bir öncesi–sonrası örneği (bütün dosyalar indirilebilir) ve anlaşılır bilgi isteyen düzenlemeler. Doğrudan başlamak isterseniz bir metin gönderin, onu neyin zor okuttuğunu söyleyeyim.

Kolay okunur metin öğrenme güçlüğü olan okurlar için katı kurallarla yazılır; sade dil ise genel okur için açık yazımdır. İkisi de asıl metnin anlamını korur; fark, ne kadar sadeleştirdiklerindedir.

En katı düzeydir. Her cümle tek bir bilgi taşır ve yeni bir satırda başlar. Metin yaygın sözcükler kullanır, kaçınılamayan terimleri açıklar, etken fiili tercih eder, olumsuz yapılardan kaçınır ve sayıları rakamla yazar. Almanca Leichte Sprache ayrıca uzun birleşik sözcükleri orta noktayla böler (Daten·schutz·amt) ve tamlama (genitif) kullanmaz. Kurallar Inclusion Europe’un “Information for all” (2009) rehberinden ve Netzwerk Leichte Sprache’den gelir; DIN SPEC 33429:2023 Almanca Leichte Sprache için öneriler içerir.

Sade dil (İngilizcede plain language, Almancada Einfache Sprache) standart dile bir adım daha yakındır. Cümleler daha uzun olabilir, sayfa düzeni normal bir belge gibidir. Yoğun yetişkinler, metni ikinci dilinde okuyanlar ve konuyla ilk kez karşılaşanlar için yazılır. Temel ilkeleri ISO 24495-1:2023 belirler. Hangi düzeyin uygun olduğu, metni kimin anlaması gerektiğine bağlıdır; bazı metinler için ikisi de gerekir.

Türkçede Leichte Sprache’ye benzer, sabitlenmiş bir kural seti yok. Aynı kuralları Türkçeye uyguluyor, sonucu iki Türkçe okunabilirlik formülüyle, Ateşman (1997) ve Bezirci–Yılmaz (2010) ile ölçüyorum.

Ateşman, Flesch ya da Flesch-Amstad gibi formüller cümle uzunluğunu ve heceleri sayar. Değişimi göstermek için işe yarar, ama anlamayı ölçmez: kısa bir cümle de belirsiz olabilir. Raporda formülleri her zaman kural sayımlarının yanında veriyor, hangi dedektörlerin sezgisel (heuristik) olduğunu belirtiyorum.

Bu, kamu malı bir kanun metni üzerinde yapılmış, ölçülmüş bir örnek çalışmadır; bir müşteri işi değildir. 6698 sayılı KVKK’nın iki maddesini Türkçe kolay okunur metne, İngilizce Easy Read’e ve Almanca Leichte Sprache’ye dönüştürdüm, HTML, Word ve PDF dosyaları ürettim ve her şeyi öncesi ve sonrası ölçtüm. Bütün dosyalar ve raporlar aşağıda indirilebilir.

• Metin: 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, Madde 11 “İlgili kişinin hakları” ve Madde 13 “Veri sorumlusuna başvuru”; Resmî Gazete 7/4/2016, sayı 29677.
• Kaynak: resmî mevzuat portalı mevzuat.gov.tr, 6 Ekim 2026’da alındı. Kullanılan metin alınan metinle sözcüğü sözcüğüne aynı; 11 ve 13. maddelerde değişiklik notu yok.
• Lisans: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) madde 31 uyarınca kanunlar serbestçe kullanılabilir.
• İngilizce ve Almanca “öncesi” metinler: yalnızca ölçüm tabanı olarak yaptığım, aslına sadık standart dil çevirileri. Resmî çeviri değiller; bu yüzden İngilizce ve Almanca “öncesi” puanları benim çeviri üslubuma bağlıdır.

Üç kolay sürümün her biri Türkçe kaynağın anlamından yazıldı. Almanca sürüm İngilizceden çevrilmedi.

Gövde metni üzerinde ölçüldü; başlıklar ve kaynak notu hariç, altı metnin hepsinde aynı cümle bölücüyle. Her formül yalnızca kendi dilinde geçerlidir.

Metin uzadı: 205 Türkçe sözcük 343 oldu. Kolay okunur metinler genellikle uzar, çünkü asıl metnin varsaydığını açıklarlar. Cümleleri farklı bölen textstat kütüphanesiyle (sürüm 0.7.13) yaptığım çapraz kontrol, değerlerimle en fazla 1,5 puan farklı çıktı.

Formül yazarlarının yayımladığı aralıklara göre: Ateşman’da 70–89 “kolay”dır; Bezirci–Yılmaz değeri yaklaşık okul sınıfını verir ve 7,93 ilkokul–ortaokul aralığına (1–8) düşer. Kolay okunur Türkçe metinde hâlâ %22,4 oranında dört ve daha fazla heceli sözcük var. Türkçe eklemeli bir dildir (verilerinizi altı hecedir); hece formülleri, sözcük yaygın olsa bile bunu cezalandırır.

Kalan tek Türkçe “edilgen” yapı, sabit terim “kolay okunur”daki okunur’dur. Resmî metindeki sayı “otuz gün” idi; kolay sürümde “30 gün” oldu. Bölünmeden kalan üç Almanca sözcük (Verantwortlicher ve iki kez Widersprechen) birleşik sözcük değil, bilerek bütün bırakıldı. Altı temel terim: kişisel veri, veri sorumlusu, Kurul, başvurmak, silmek ve itiraz etmek.

axe-core WCAG’nin yalnızca bir kısmını otomatik denetler ve dil kalitesi hakkında hiçbir şey söylemez. PDF’ler Chromium ile üretildi; sözcük listesi liste olarak değil yapısal olmayan öğe olarak etiketlendi. PDF’ler PDF/UA’ya göre doğrulanmadı ve ekran okuyucuyla denenmedi; Word dosyaları Word’ün kendi Erişilebilirlik Denetleyicisi’nden geçirilmedi.

Rapor ve görseller İngilizcedir; kolay okunur metinler kendi dillerindedir.

Kolay okunur metni yayımladığınız biçimlerde, neyin değiştiğini ve neyin hâlâ insan kontrolü gerektirdiğini gösteren bir raporla teslim ediyorum.

• Sipariş ettiğiniz her dilde kolay okunur ya da sade dil sürümü; zor terimler için sözcük listesiyle.
• Erişilebilir HTML, düzenlenebilir Word dosyası ve etiketli PDF; dil tanımlı, yerleşim kuralları uygulanmış.
• Okunabilirlik raporu: öncesi ve sonrası formüller ve kural sayımları, elle çıkardığım her sezgisel eşleşmeyle birlikte.
• Hukuki ya da teknik bir ayrıntıyı sadeleştirdiğim her yerin listesi; siz ya da hukukçunuz kontrol edebilesiniz diye.
• Bir test grubu kontrol edene kadar, siz ayarlarsanız, “taslak, kontrol edilmedi” notu taşıyan dosyalar.

Önce gerçek bir metin gönderirsiniz; fiyat, iş başlamadan sabitlenir.

1. Bir metin gönderin. En çok soru getiren yazı, bildirim ya da form. Hangi düzeyin uygun olduğunu (kolay okunur metin mi, sade dil mi) ve metni neyin zorlaştırdığını söylerim.
2. Kapsamı ve sabit fiyatı alırsınız; o metin ya da setin tamamı için, ihtiyaç duyduğunuz dillerde.
3. İşi yaparım. Önizleme olduğu belirtilmiş bir sürüm, okunabilirlik raporu ve sadeleştirilmiş ayrıntıların listesi incelemeniz için size gelir.
4. Onayınızla son dosyalar teslim edilir. Bir test grubu ortağınız varsa geri bildirimi bu adımdan önce gelir ve metni bir kez daha düzeltirim.

Her işi metni gördükten sonra fiyatlandırıyorum. Sözcük sayısı tek başına emeği belirlemez: kısa bir hukuki madde, uzun bir bilgilendirme broşüründen daha fazla iş isteyebilir, çünkü her sadeleştirme anlama karşı kontrol edilmelidir. İş başlamadan set için sabit fiyat alırsınız; saat ölçen bir sayaç yok. Birden fazla dil istiyorsanız teklifte her dil ayrı görünür.

Türkiye’de KVKK aydınlatma yükümlülüğü sade bir dil istiyor; Almanya’da federal kurumlar sitelerinde temel bilgileri Leichte Sprache ile sunmak zorunda. Bunların sizin için ne anlama geldiği hukuki bir sorudur; bu sayfa işin yazım tarafını anlatır.

• Türkiye, aydınlatma metinleri: Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ (Resmî Gazete 10/3/2018, sayı 30356), madde 5(1)(ğ): ilgili kişiye yapılacak bildirimin “anlaşılır, açık ve sade bir dil kullanılarak” gerçekleştirilmesi gerekir. Aynı maddenin (g) bendi genel ve muğlak ifadelere yer verilmemesini ister.
• Almanya, federal kurum siteleri: BITV 2.0 § 4, bir kamu kurumu sitesinin ana sayfasında Alman İşaret Dili’nde ve Leichte Sprache ile şu açıklamaları ister: temel içerik bilgisi, gezinme ipuçları, erişilebilirlik beyanının özeti ve sitedeki diğer Leichte Sprache içeriklerine yönlendirme.
• Almanya, resmî yazılar: BGG § 11’e göre federal kamu kurumları, zihinsel ya da psikososyal engeli olan kişilere istek üzerine idari kararları, genel düzenlemeleri, kamu hukuku sözleşmelerini ve formları basit ve anlaşılır biçimde, bu yetmezse Leichte Sprache ile açıklamalıdır.
• ABD: Plain Writing Act of 2010, federal kurumların kapsamındaki belgelerde sade dil kullanmasını şart koşar.
• Standart: ISO 24495-1:2023, sade dil, bölüm 1: temel ilkeler ve kılavuz.

Hukuki not: Bu sayfa işin teknik tarafını anlatır. Bir düzenlemenin sizin için geçerli olup olmadığına ve kolay sürümün onu karşılayıp karşılamadığına hukuk danışmanınız karar verir.

Kolay okunur metin öğrenme güçlüğü olan okurlar için yazılır: her cümlede tek bilgi, her cümle ayrı satırda, zor sözcükler açıklanmış. Sade dil genel okur için açık yazımdır ve standart metne daha yakın kalır. Almancada bu iki düzeyin adı Leichte Sprache ve Einfache Sprache’dir.

Evet; örnek çalışma da KVKK’nın 11 ve 13. maddeleri üzerinde yapıldı. Sadeleştirdiğim her hukuki ayrıntıyı listelerim. Metnin Tebliğ’i karşılayıp karşılamadığına hukuk biriminiz karar verir.

Hayır. Resmî metni açıklar ve bunu kendi içinde söyler. Hukuki anlamın doğru kaldığını siz ya da hukukçunuz kontrol edersiniz.

Hayır. Formüller cümle ve sözcük uzunluğunu sayar, anlamayı ölçmez. Puanları kural sayımlarının yanında verir, neyi göremediklerini örnek çalışmadaki gibi listelerim.

Benim tarafımdan hayır; bir test grubum yok. Siz bir test grubu ortağı ayarlar ve ücretini karşılarsanız kontrolü iş takvimine koyar, geri bildirime göre metni düzeltirim. Leichte Sprache ve Inclusion Europe logoları ancak böyle bir kontrolden sonra kullanılabilir.

Erişilebilir HTML, düzenlenebilir Word dosyası ve etiketli PDF; her birinde dil tanımlı, baskıda 14 punto, satır aralığı 1,5 ve sola hizalı. Başka biçimler kapsamda konuşulabilir.

• Erişilebilir PDF (PDF/UA)
• Erişilebilir Word ve PowerPoint
• Erişilebilir e-posta ve bülten
• Alt metin ve görsel betimleme
• Erişilebilir EPUB
• Erişilebilir Excel
• Erişilebilir grafik ve infografik
• VPAT erişilebilirlik uyum raporu

Tek bir metin — okurlarınızın en çok zorlandığı yazı, bildirim ya da form. Onu neyin zor okuttuğunu ve hangi düzeyde sadeleştirilmesi gerektiğini açıkça söylerim.

Ali Karabüyük · Tekirdağ, Türkiye · dünyanın her yerinden müşterilerle uzaktan çalışıyorum · 2004’ten beri belge ve görsel üretimi, 2008’den beri profesyonel olarak.