Yazılım şirketleri için erişilebilirlik raporu

VPAT erişilebilirlik uyum raporu (ACR, Accessibility Conformance Report), bir alıcının ürününüzün WCAG, EN 301 549 ve Section 508’i ne ölçüde karşıladığını öğrenmek için istediği belgedir. Web uygulamanızı denetliyor ve ACR’yi üç standardı tek raporda toplayan VPAT® 2.5 Rev INT biçiminde yazıyorum. Gerekirse AB için bir erişilebilirlik beyanı taslağı da hazırlıyorum. Raporumdaki her “Supports” (Destekliyor) bir test sonucuna ya da okuduğum bir koda dayanır; test edilen kapsamın dışında kalan şey raporda açıkça belirtilir, iddia edilmez. ACR bir sertifika değildir; satıcı olarak sizin kendi beyanınızdır.

Aşağıdakilerden biri sizin durumunuzsa doğru yerdesiniz:

• Türk yazılım ya da SaaS şirketisiniz; ABD’deki bir müşteri, üniversite ya da kamu kurumu satın almadan önce sizden “VPAT” istiyor. Elinizde yok ya da artık satmadığınız bir sürümü anlatıyor.
• Bir AB kamu ihalesi EN 301 549’a uygunluk ya da teklifle birlikte bir uyum raporu istiyor.
• Kurumsal bir müşterinin tedarikçi değerlendirme formunda erişilebilirlik bölümü var ve kanıtla yanıtlayamıyorsunuz.
• Ürününüzü AB’deki tüketiciler kullanıyor ve Avrupa Erişilebilirlik Yasası’nın istediği erişilebilirlik bilgisine ihtiyacınız var.
• Bir ACR’niz zaten var; her satırda “Supports” yazıyor ama nasıl test edildiğini kimse gösteremiyor.

• Üst bilgi: ACR’niz ürün sürümünü, rapor tarihini, VPAT sürümünü ve değerlendirme yöntemlerini yazıyor mu? Bunlar yoksa alıcı neyin test edildiğini bilemez.
• Uygunluk sütunu: her satır “Supports” diyor ve hiçbiri “Partially Supports” demiyorsa, deneyimli bir değerlendiriciden soru bekleyin.
• Kendi giriş sayfanız: adres çubuğuna tıklayın ve art arda Tab’a basın. Herhangi bir durakta odağın nerede olduğunu göremiyorsanız, rapor ne derse desin WCAG 2.4.7 desteklenmiyor demektir.

Teknik ayrıntılar için okumaya devam edin. Aşağıda: VPAT ve ACR’nin ne olduğu, bir demo web uygulamasının düzeltme öncesi ve sonrası ölçülmüş denetimi (bütün dosyalar indirilebilir), otomatik araçların kaçırdıkları ve AB, ABD ile Türkiye’deki düzenlemeler. Doğrudan başlamak isterseniz ürününüzün bağlantısını ve raporu isteyen formu gönderin.

VPAT®, Information Technology Industry Council’ın (ITI) yayımladığı boş bir şablondur; ACR ise bu şablonun tek bir ürünün tek bir sürümü için doldurulmuş hâlidir. Alıcılar çoğu zaman doldurulmuş raporu kastederken “VPAT” der.

VPAT 2.5’in dört sürümü var: 508, EU, WCAG ve INT. INT sürümü WCAG’yi, Revize Section 508 Standartları’nı ve EN 301 549’u tek belgede birleştirir. Her WCAG satırı, karşılık geldiği EN 301 549 maddesini ve Section 508 hükmünü de belirtir; böylece aynı test sonucu bir kez raporlanır.

Her satıra beş terimden biri yazılır; raporda İngilizce kalırlar. Supports (Destekliyor): işlev ölçütü bilinen bir kusur olmadan karşılıyor. Partially Supports (Kısmen destekliyor): bir kısmı karşılamıyor. Does Not Support (Desteklemiyor): çoğu karşılamıyor. Not Applicable (Uygulanamaz): ölçüt ürünle ilgili değil, örneğin videosu olmayan bir üründe altyazı. Not Evaluated (Değerlendirilmedi): kimse kontrol etmedi. VPAT 2.5 kuralları bu terimi AAA düzeyi ölçütlere ayırır; A ve AA düzeyindeki her satır gerçek bir yanıt ister. Bu yüzden kapsam önemlidir: 2.4.5 için birden çok sayfa, dokümantasyon ve destek bölümleri için yardım ve destek içeriğiniz gerekir.

WCAG 2.2, A ve AA düzeyinde 55 ölçütle güncel W3C önerisidir. EN 301 549 V3.2.1 WCAG 2.1’e dayanır; Revize Section 508 Standartları hâlâ WCAG 2.0’a atıf yapar. WCAG 2.2, eski ikisinde hâlâ bulunan 4.1.1 Ayrıştırma ölçütünü de kaldırdı. Bu yüzden INT raporu aynı sonuçların üç alt kümesini taşır ve 4.1.1’i ayrıca raporlar.

axe-core ve benzeri araçlar tek bir sayfa durumundan karar verebildiklerini test eder: kontrast, eksik etiket, eksik alt özniteliği, eksik dil. Klavye kullanıcısının takılıp kalıp kalmadığını, iletişim kutusunun odağı tutup tutmadığını ya da hata mesajının alanına bağlı olup olmadığını bilemezler. Yalnızca taramaya dayanan bir ACR bu satırları kendiliğinden “Supports” olarak işaretler.

Bu, kurgusal bir ürün üzerinde yapılmış, ölçülmüş bir örnek çalışmadır; bir müşteri işi değildir. Giriş ve gösterge panelinden oluşan küçük bir web uygulaması yazdım ve içine bilerek erişilebilirlik kusurları koydum. Sürüm 1.1’e bir yardım ve belge sayfası da eklendi; böylece ACR’nin dokümantasyon ve destek satırları gerçek bir içeriğe göre değerlendirildi. Sonra onu denetledim, düzelttim, aynı betiklerle yeniden denetledim ve ACR ile beyanları yazdım. Bütün dosyalar aşağıda indirilebilir.

• Ürün: kurgusal Örnek Yazılım A.Ş.’nin randevu paneli “Örnek Yazılım — Randevu Paneli”. Arayüz Türkçe. Sürüm 1.0 kusurlu, sürüm 1.1 yardım sayfası eklenmiş, düzeltilmiş hâli (sayfadaki telefon numarası işaretli bir yer tutucudur). Her ekran, rapor ve beyan örnek olduğunu belirtiyor. Kod benim çalışmam; üçüncü taraf içerik yok.
• Otomatik: WCAG 2.0, 2.1 ve 2.2 A ve AA etiketleriyle axe-core 4.13.0, şu durumlarda: giriş, gösterge paneli, boş form gönderiminden sonra gösterge paneli, iletişim kutusu açık, bildirim görünür; sürüm 1.1’de ek olarak yardım sayfası. Ek olarak Nu Html Checker.
• Betikle: Playwright 1.56.0 ve Chromium 141: tuzak tespitli 70 basışlık Tab gezintisi, her durakta görünür odak, iletişim kutusu davranışı, canlı bölgeler, hata ilişkilendirmesi, tarayıcının erişilebilirlik ağacından erişilebilir adlar, yapıştırma, hedef boyutu, 320 px ve 640 px’te yerleşim, metin aralığı, görsel piksellerinden grafik kontrastı ve her sayfada menü, alt bilgi ve sayfa listesinin bağlantı envanteri.
• Elle: HTML, CSS ve JavaScript’i, yardım ve destek içeriğiyle birlikte her ölçüte ve maddeye karşı okudum. Bu kod incelemesidir, ekran okuyucu testi değildir.

Kendi ilk düzeltmem geçmedi. Sürüm 1.1’in ilk çalıştırmasında gösterge paneli 320 px’te hâlâ 373 px genişlikteydi; görsel olarak gizlenmiş metin tablonun kaydırma kutusundan taşıyordu. Betik bunu yakaladı, düzelttim. İkinci çalıştırma, yardım sayfasında yalnızca 17 px yüksekliğinde 5 liste bağlantısı buldu; artık en az 24 px yükseklikteler. İki çalıştırmanın kaydı da ZIP’te duruyor.

A ve AA düzeyindeki 55 WCAG 2.2 ölçütünden sürüm 1.0 13’ünü, sürüm 1.1 40’ını destekliyor. Sürüm 1.1 de kusursuz değil ve ACR bunu yazıyor.

EN 301 549 ve Section 508 sütunları aynı sonuçların WCAG 2.1 ve WCAG 2.0 alt kümeleridir; ikisi de 4.1.1’i içerir.

Sürüm 1.1’de üç satır açık kalıyor:

• 2.2.1 Ayarlanabilir Süre — Does Not Support. Oturum 15 dakika sonra uyarısız ve uzatma imkânı olmadan sona eriyor. JavaScript okunarak bulundu; hiçbir tarama bunu raporlamıyor.
• 1.4.11 Metin Dışı Kontrast — Partially Supports. Açık renkli grafik serisi beyaza karşı 1,81:1; gereken 3:1’in altında. Aynı değerler grafiğin altındaki veri tablosunda var.
• EN 301 549 12.2.3 / Section 508 603.3 — Partially Supports. Yardım sayfası desteği yalnızca e-posta ve telefonla sunuyor; işaret dili, gerçek zamanlı metin ya da aktarma hizmeti seçeneği yok.

ACR’de “Not Evaluated” yalnızca bir kez, VPAT 2.5 kurallarının istediği gibi AAA düzeyindeki bir satırda geçiyor. 2.4.5 Birden Çok Yol Supports: bağlantı envanteri, uygulama içi iki sayfanın da hem ana menüden hem alt bilgideki sayfa listesinden ulaşılabildiğini gösterdi. Dokümantasyon ve destek satırları (Section 508 bölüm 6, EN 301 549 bölüm 12) yardım sayfasına ve üzerindeki destek bilgisine göre değerlendirildi. O sayfayı da ürün gibi denetledim: axe 0, Nu Html Checker 0, 320 px’te taşma yok, küçük hedef yok, adsız bağlantı yok. Bölüm 6, 3 Supports, 1 Partially Supports ve 1 Not Applicable (602.4; basılı belge olmadığı için) çıkıyor; EN 301 549 bölüm 12 ise 4 Supports ve 1 Partially Supports. Gerçek destek görüşmeleri örnekleme dahil değildi; açıklamalar bunu yazıyor. EN 301 549’un 11 işlevsel performans beyanı 6 Supports, 4 Partially Supports ve 1 Not Applicable çıkıyor; ayrıca test edilmedi, WCAG sonuçlarından çıkarıldı. EN 301 549 madde 5 (Supports olan 5.9 hariç), bölüm 6–8, 10, 11 ve 13 ile Section 508 bölüm 4 ve 5 (501–504) her biri gerekçesiyle Not Applicable.

axe, sürüm 1.0’da 5 türde sorun buldu. Betik kontrolleri ve kod okuması, axe’ın hiç işaretlemediği 14 sorun daha buldu:

Taramadaki bir sıfır ve betikteki bir “evet” kanıttır; erişilebilirliğin ispatı değildir. Bu sınırlar ACR’nin içinde de yazılı:

• Yardımcı teknoloji yok. Erişilebilir adlar Chromium’un erişilebilirlik ağacından okundu. Bu, bir ekran okuyucunun neyi alabileceğini gösterir; NVDA, JAWS ya da VoiceOver’ın ne okuduğunu değil.
• Engelli kullanıcılarla test yok. Gerçek kullanılabilirlik değerlendirilmedi.
• Tek motor. Masaüstü Linux’ta Chromium; Firefox, Safari ya da mobil tarayıcı yok, zorlanmış renkler yok.
• Yaklaşık ölçümler. %200 yakınlaştırma 640 px görünüm alanıyla yaklaşık denendi; hedef boyutu boşluk istisnası olmadan sınırlayıcı kutuyla ölçüldü; metin aralığı kontrolü yalnızca kırpılmayı bulur. Odak göstergesinin kontrastı (6,29:1 ve 5,8:1) CSS’ten hesaplandı.
• Yargı. Alt metinlerin, etiketlerin, başlıkların ve hata mesajlarının anlamlı olup olmadığı ve her Not Applicable kararı, kodu okuyan bir insandan gelir.
• Durumlar. axe yalnızca kendisine verilen altı durumu görür, uygulamanın her durumunu değil. İletişim kutusu ve bildirim durumlarında bir kontrolü karara bağlamadı: katman üzerindeki ve yalnızca simgeli düğmelerdeki kontrast. Bunu elle ölçtüm: 17,22:1.
• Ölçek. Birden çok yol, üç sayfalık bir örnekte bağlantı envanteriyle kontrol edildi; gerçek bir üründe aynı kontrol bütün sayfalarda yapılmalı. Destek değerlendirmeleri yayımlanmış destek bilgisine dayanır, gerçek destek görüşmelerine değil.

ACR, denetim özeti ve üç beyan axe’tan (0 ihlal) ve Nu Html Checker’dan (0 hata) geçiyor. PDF etiketli; başlıklar, tablolar, yer imleri ve tanımlı dil var, ama PDF/UA’ya karşı doğrulanmadı. Word dosyası gerçek başlık stilleri kullanıyor; 13 tablosunda başlık satırı her sayfada tekrarlanıyor.

ACR İngilizcedir. Beyanlar Türkçe, İngilizce ve Almanca. Uygulama arayüzü Türkçe. Şirket, ürün ve iletişim bilgileri kurgusaldır; beyanlarda gerçek bir satıcının doldurması gereken yerler yer tutucu olarak bırakıldı.

Bir alıcıya gönderebileceğiniz bir ACR, arkasındaki denetim kanıtı ve gerekiyorsa aynı şeyi söyleyen bir beyan taslağı teslim ediyorum.

• VPAT 2.5 Rev INT biçiminde ACR; HTML, etiketli PDF ve Word olarak. Ürün sürümünü, tarihi, kapsamı, yöntemleri ve sınırlarını yazar; her satırda bir açıklama taşır.
• Denetim raporu: ölçüt, öğe ve önerilen düzeltmeyle bulgular, ham axe sonuçları ve betik kontrol sonuçları; yeniden test varsa öncesi ve sonrası.
• Türkçe, İngilizce ya da Almanca erişilebilirlik beyanı taslağı; yalnızca sizin doldurabileceğiniz yerler açıkça işaretli: iletişim, yanıt süresi, denetim makamı ve düzeltme tarihleri.
• Kapsamda yeniden test varsa, düzeltmelerinizden sonra gerçekten yayımladığınız sürümü anlatan güncellenmiş ACR.

Önce bir bağlantı gönderirsiniz; kapsam ve fiyat, test başlamadan sabitlenir.

1. Bir bağlantı gönderin. Ürün için bir test hesabı ve raporu isteyen form ya da şartname maddesi. İlk ekranların ne gösterdiğini ve alıcının gerçekte hangi standartları istediğini söylerim.
2. Kapsamı ve sabit fiyatı alırsınız: hangi ekranlar, akışlar ve arayüz durumları, hangi standartlar, hangi rapor dilleri, yeniden test dahil mi.
3. Denetimi yaparım. Bulgular ve her sayfasında “DRAFT” (taslak) yazan bir ACR taslağı size gelir. Yazılım ekibiniz düzeltmeye karar verdiklerini düzeltir; kapsamdaysa yeniden test ederim.
4. Onayınızla son dosyalar teslim edilir: üç biçimde ACR, denetim raporu ve beyan. Bunları şirketinizin adıyla yayımlarsınız.

Her işi ürünü gördükten sonra fiyatlandırıyorum. Emek; ekran, akış ve durum sayısına ve yeniden test turunun dahil olup olmadığına bağlıdır, şablonun kaç ölçüt listelediğine değil. Test başlamadan sabit fiyat alırsınız; saat ölçen bir sayaç yok.

AB’de ve ABD’de kamu alıcıları yazılım satın alırken erişilebilirliği dikkate almak zorunda; 28 Haziran 2025’ten bu yana Avrupa Erişilebilirlik Yasası da pek çok tüketici hizmetine uygulanıyor. Türkiye’de de web siteleri ve mobil uygulamalar için bir Cumhurbaşkanlığı Genelgesi var. Bunların şirketiniz için ne anlama geldiği hukuki bir sorudur.

Hukuki not: Bu sayfa işin teknik tarafını anlatır, hukuki danışmanlık değildir. Bir kuralın ürününüze uygulanıp uygulanmadığına ve satış zincirinizde yükümlülüğün kimde olduğuna hukuk danışmanınız karar verir.

• AB kamu alımları: 2014/24/AB sayılı Direktif’in 42(1) maddesine göre, kişilerin kullanacağı her şey için teknik şartnameler, gerekçelendirilmiş durumlar dışında erişilebilirliği dikkate almalıdır. İhale belgeleri genellikle (AB) 2021/1339 sayılı Uygulama Kararı’nda atıf yapılan EN 301 549 V3.2.1’i anar.
• Avrupa Erişilebilirlik Yasası: (AB) 2019/882 sayılı Direktif 28 Haziran 2025’ten itibaren e-ticaret ve tüketici bankacılığı gibi listelediği ürün ve hizmetlere uygulanıyor. Hizmet sağlayıcılar, hizmetlerinin gereklilikleri nasıl karşıladığını açıklamak zorunda (madde 13 ve Ek V). Örnekteki beyan, kamu sektörü için yazılmış ve burada uyarlanmış (AB) 2018/1523 sayılı Uygulama Kararı’ndaki AB model beyanını izliyor. AB’deki tüketicilere satış yapan Türk şirketleri bu kurallarla çoğu zaman müşterileri ve dağıtım kanalları üzerinden karşılaşıyor.
• ABD federal: Revize Section 508 Standartları federal kurumların satın aldığı bilgi ve iletişim teknolojilerine uygulanır ve web içeriği için WCAG 2.0 AA’yı içerir. Kurumlar piyasa araştırması ve değerlendirme sırasında satıcılardan ACR ister; Section508.gov kurumlar ve satıcılar için ACR rehberi yayımlıyor.
• ABD eyalet ve yerel yönetimler: ADA Title II kuralı eyalet ve yerel yönetimlerin web içeriğini ve uygulamalarını WCAG 2.1 AA düzeyinde kapsıyor. Nisan 2026’daki uzatmayla son tarihler 26 Nisan 2027 (50.000 ve üzeri nüfus) ve 26 Nisan 2028 (daha küçük kuruluşlar).
• Türkiye: “Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği” konulu Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, kamu kurumları, bankalar ve elektronik ticaret hizmet sağlayıcıları gibi kuruluşlara web siteleri ve mobil uygulamalarını erişilebilir hâle getirme talimatı veriyor. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın kontrol listesi WCAG 2.2 temel alınarak hazırlanmış. Bu kuruluşlara yazılım satıyorsanız, aynı denetim yerli müşterileriniz için de kullanılabilir.

VPAT®, Information Technology Industry Council’ın (ITI) tescilli markasıdır. ITI ile bir bağlantım yoktur. Raporlarım VPAT 2.5 Rev INT yapısını kendi ifadelerimle izler.

VPAT®, ITI’nin yayımladığı boş şablondur; ACR ise tek bir ürünün tek bir sürümü için doldurulmuş rapordur. Alıcılar çoğu zaman doldurulmuş raporu kastederken “VPAT” der. Sizden istedikleri ACR’dir.

Hayır. Satıcının kendi ürünü hakkındaki öz beyanıdır ve şirketiniz onu kendi adıyla yayımlar. Resmî bir VPAT sertifikası yoktur. Bir ACR’yi inandırıcı yapan, yöntemlerin adıyla yazılması ve her iddianın bir teste ya da koda kadar izlenebilmesidir.

WCAG 2.2’yi, EN 301 549’u ve Revize Section 508 Standartları’nı tek belgede kapsar; aynı rapor hem ABD’deki bir kuruma hem AB’deki bir ihaleye gidebilir. Alıcılarınız hep tek bir standart istiyorsa tek standartlı sürüm yeter; öyleyse söylerim.

Yalnızca kanıtın desteklediği yerde. Örnekte sürüm 1.1’de hâlâ bir Does Not Support (2.2.1, uyarısız biten 15 dakikalık oturum) ve iki Partially Supports (1.4.11, 1,81:1 kontrastlı bir grafik rengi; EN 301 549 12.2.3, işaret dili ya da aktarma seçeneği olmayan destek) var. Deneyimli bir değerlendirici, dürüst boşlukları olan bir rapora aynı yanıtlarla dolu bir sütundan daha çok güvenir.

Varsayılan olarak hayır. Erişilebilir adlar tarayıcının erişilebilirlik ağacından okunur; bu, ekran okuyucunun neyi alabileceğini gösterir, ne okuduğunu değil. Alıcı NVDA, JAWS ya da VoiceOver ile test istiyorsa kapsama eklenebilir; ACR o zaman neyin nasıl test edildiğini yazar.

Hayır, yazılım ekibiniz düzeltir. Her bulguyu ölçütü, öğesi ve önerilen düzeltmesiyle veririm; kapsamdaysa yayımlayacağınız sürümü yeniden test ederim. Örnekte demo uygulamayı yalnızca kendim yazdığım için kendim düzelttim.

Bu, ürününüzün Avrupa Erişilebilirlik Yasası’na ya da bir kamu sözleşmesine girip girmediğine bağlıdır; buna hukuk danışmanınız karar verir. Gerekiyorsa beyanı aynı denetimden hazırlarım; böylece beyan ve ACR aynı şeyi söyler.

• Erişilebilir PDF (PDF/UA)
• Erişilebilir Word ve PowerPoint
• Erişilebilir Excel
• Erişilebilir e-posta ve bülten
• Erişilebilir grafik ve infografik
• Erişilebilir renk paleti
• Alt metin ve görsel betimleme
• Kolay okunur metin

Ürününüzün bağlantısı ve raporu isteyen form ya da şartname maddesi. İlk ekranların ne gösterdiğini ve alıcının sizden gerçekte ne istediğini açıkça yazarım.

Ali Karabüyük · Tekirdağ, Türkiye · dünyanın her yerindeki müşterilerle uzaktan çalışıyor · 2004’ten beri belge ve görsel üretimi, 2008’den beri profesyonel olarak.