Görsel betimleme

Alt metin (alt text), ekran okuyucunun görselin yerine seslendirdiği kısa metin karşılığıdır; görsel yüklenmediğinde de o görünür. E-ticaret katalogları, web siteleri ve belgeler için Türkçe, Almanca ve İngilizce alt metin ve daha uzun görsel betimlemeleri yazıyorum. W3C WAI görsel rehberine göre çalışıyorum: her görsel bilgi verici, dekoratif ya da işlevsel olarak ayrılıyor ve bulunduğu bağlama göre yazılıyor. Metinleri mağazanıza ya da yazılımcınıza hazır bir CSV olarak alırsınız; otomatik denetim araçlarının neyi doğrulayıp neyi doğrulayamadığını da açıkça yazarım.

Aşağıdakilerden biri sizin durumunuzsa doğru yerdesiniz:

• Türkiye’den Avrupa Birliği’ndeki tüketicilere kendi e-ticaret sitenizden satış yapıyorsunuz ve yüzlerce, binlerce ürün görselinin alt metni boş ya da hiç yok.
• Alt metinleriniz otomatik olarak dosya adlarıyla, ürün başlıklarıyla ya da anahtar kelime listeleriyle doldurulmuş; bir denetim ya da bir müşteri bunu fark etti.
• Sitenizde birden fazla dil var ama alt metinler yalnızca birinde — ya da görsellere kimse bakmadan makineyle çevrilmiş.
• Bir erişilebilirlik denetim aracı “images must have alternative text” diyor ve size hata sayısı değil, metinlerin kendisi lazım.
• Grafik ve şema içeren rapor, katalog ya da sunumlar yayımlıyorsunuz ve bunların gerçek bir betimlemeye ihtiyacı var.

Ürün sayfalarınızdan birini açın, ana ürün görseline sağ tıklayıp “İncele”yi (Inspect) seçin. Vurgulanan kodda alt özniteliğini görürsünüz.

• Hiç alt yok: ekran okuyucu yerine dosya adını ya da görsel adresini okuyabilir.
• alt="IMG_4521.jpg" ya da alt="görsel": var, işe yaramaz ve otomatik denetim araçları kabul eder — aşağıdaki örneğe bakın.
• Alt metin, üstteki başlıkta yazan ürün adıyla aynı: dinleyen kişi adı iki kez duyar, ürünün nasıl göründüğü hakkında hiçbir şey öğrenmez.

Ürünün neye benzediğini — rengini, malzemesini, biçimini, kutudan ne çıktığını — söyleyen bir alt metin iyi işarettir. Aynısını bir blog yazısındaki görsel ve bir dekoratif banner için de yapın.

Ayrıntı için okumaya devam edin. Aşağıda: iyi alt metne nasıl karar verildiği, axe-core sonuçları ve CSV teslimatıyla ölçülmüş bir öncesi–sonrası örneği, denetim araçlarının neyi değerlendiremediği ve Avrupa Erişilebilirlik Yasası’nın e-ticaret için ne dediği. Doğrudan başlamak isterseniz sayfa bağlantılarıyla birlikte on görsel gönderin; mevcut metinlerde neyin yanlış olduğunu söyleyeyim, birkaçını da örnek olarak yazayım.

İyi alt metin tek bir soruyu yanıtlar: bu görsel burada ne katıyor? W3C WAI’nin alt metin karar ağacı görselleri birkaç türe ayırır ve her tür farklı bir metin ister.

Bilgi taşıyan fotoğraf ya da çizim, o bilginin kısa bir betimlemesini alır. Ürün sayfasında bu, ürünün alıcının gördüğü hâlidir; bir yazıda ise paragrafın anlattığı ayrıntıdır. “Görseli” diye başlamaz, yanındaki metni tekrar etmez.

İçeriğe bir şey katmayan arka plan dokuları, ayırıcılar ve atmosfer görselleri boş bir alt özniteliği alır: alt="". Ekran okuyucu onları atlar. Dekoratif bir şeride yazılmış metin, her sayfa açılışında dinleyenin kulağına gürültü olarak gider.

Bir bağlantının ya da düğmenin tek içeriği olan görsel, resmi değil eylemi ya da hedefi anlatır: “büyüteç” değil “Ara”; “roket” değil “Yazıyı oku: Cape Canaveral’da gece fırlatması”.

Grafik, şema ve haritalar kısa bir alt metin ve yakınında aynı veriyi taşıyan uzun bir betimleme ister. Metin içeren görsellerin alt metni aynı kelimeleri içermeli — ya da daha iyisi, görsel gerçek metinle değiştirilmelidir.

Aynı fotoğrafın iki farklı alt metne ihtiyacı olabilir. Çalışma örneğinde tek bir kahve fotoğrafı hem ürün sayfasında hem de espresso kreması üzerine bir yazıda kullanılıyor — ve üç dilde de iki yerde farklı metin alıyor.

Her dil sürümü, o dildeki görselden ve sayfadan yola çıkılarak yazılır, kelime kelime çevrilmez: Almanca ürün metinleri Alman katalog alışkanlıklarını, Türkçe olanlar Türkçenin kullanımını izler.

Bu, kamu malı ve CC0 lisanslı fotoğraflarla hazırlanmış kurgusal bir mağaza sayfası üzerinde ölçülmüş bir çalışma örneğidir — bir müşteri işi değil. Tipik alt metin hatalarını içeren bir “öncesi” sayfası ve düzeltilmiş bir “sonrası” sayfası hazırladım, ikisinde de axe-core erişilebilirlik motorunu çalıştırdım. İki sayfa, axe sonuçları ve CSV aşağıdan indirilebilir.

Beş fotoğraf, açık kaynak kütüphane scikit-image 0.26.0 ile birlikte geliyor; her birinin lisansı kütüphanenin belgelerinde yazılı: bir kahve fincanı (CC0, fotoğrafçı Rachel Michetti), bir kedi (CC0, Stefan van der Walt), rampadaki bir roket (SpaceX, kamu malı), bir NASA astronot portresi (kamu malı) ve bir tuğla dokusu (CC0). “Örnek Kafe” mağazası, ürünü, fiyatı ve yazıları kurgusaldır ve sayfalarda böyle etiketlenmiştir. Arama simgesi, sayfa için benim çizdiğim küçük bir çizim.

Varsayılan kural setiyle başsız (headless) Chromium 141’de çalışan axe-core 4.13.0, öncesi sayfasında 6 öğede 5 ihlal edilmiş kural buldu; sonrası sayfasında hiçbir ihlal bulmadı.

Öncesi sayfasında axe’in image-alt kuralı, açıkça yanlış olan dört alt metni geçerli saydı. Denetim aracı bir metin karşılığının var olduğunu doğrulayabilir; doğru olup olmadığını söyleyemez.

Denetim araçları ayrıca doğruluğu (metin görsele uyuyor mu?), bağlamı (bu sayfada önemli olanı söylüyor mu?), dili ya da bir grafik betimlemesinin grafikle aynı veriyi taşıyıp taşımadığını değerlendiremez. İşin bu kısmını bir insan yapar. Sayfaları ekran okuyucuyla test etmedim; sayfalar İngilizce, Almanca ve Türkçe metinler CSV’de teslim edildi.

CSV’de her görsel kullanımı için bir satır var — örnekte 8 satır — ve şu sütunlar: filename, context, image_type, alt_tr, alt_de, alt_en, decorative, “öncesi” değeri, kaynak ve lisans, her kararı açıklayan notlar. Sizin projenizde anahtar sütun sisteminiz neyi kullanıyorsa odur: dosya adı, stok kodu, ortam kimliği ya da sayfa URL’si.

İhtiyacınız olan dillerde hazır alt metinleri, sisteminizin alabileceği bir dosyada ve gerekçeleri yazılı olarak alırsınız.

• Her görsel kullanımı için bir satır içeren CSV ya da tablo: anahtar sütun, bağlam, görsel türü, dil başına alt metin, dekoratif işareti ve notlar.
• Grafik, şema ve infografikler için, sayfanızın ya da belgenizin gösterebileceği yere konacak uzun betimlemeler.
• Değişmesi gereken mevcut alt metinlerin listesi ve nedenleri.
• Ekibiniz için tek sayfalık bir yazım notu: uzunluk, üslup, nelerin yazılmayacağı, yeni ürünlerde ne yapılacağı.
• Metinler yayındaysa, örnek sayfalarda öncesi ve sonrası axe-core denetimi.

Önce küçük, gerçek bir örnek gönderirsiniz; tüm set başlamadan fiyat sabitlenir.

1. Sayfa bağlantılarıyla birlikte on görsel gönderin — ya da görsel URL’lerini içeren bir ürün dışa aktarımı. Mevcut metinleri gözden geçirir, ihtiyacınız olan dillerde birkaçını örnek olarak yazarım.
2. Tüm set için kapsamı ve sabit fiyatı alırsınız, hiçbir şey başlamadan önce.
3. Metinleri yazıyorum. “Önizleme” olarak işaretlenmiş bir CSV alır, ürün ya da içerik ekibinizle kontrol edersiniz.
4. Onayınızla son dosya ve yazım notu teslim edilir.

Her işi malzemeyi gördükten sonra fiyatlandırıyorum. Birbirine benzeyen stüdyo çekimi ürün fotoğrafları; yaşam tarzı fotoğrafları, infografikler ve grafiklerden oluşan bir karışımdan daha hızlı ilerler. Eklenen her dil kopya değil, gerçek bir yazım işidir. Tüm set için iş başlamadan sabit bir fiyat alırsınız — saat saymıyorum.

28 Haziran 2025’ten beri AB’deki tüketicilere sunulan e-ticaret hizmetleri Avrupa Erişilebilirlik Yasası kapsamında; eksik metin karşılıkları en sık görülen hatalar arasında. Bunun belirli bir mağaza için ne anlama geldiği hukuki bir sorudur.

Hukuki not: Bu sayfa işin teknik tarafını anlatır; kendi durumunuz için hukuk danışmanınıza başvurun.

• Avrupa Erişilebilirlik Yasası, (AB) 2019/882 sayılı Direktif, e-ticaret hizmetlerini kapsıyor; üye devletler kendi ulusal yasalarını 28 Haziran 2025’ten beri uyguluyor. Almanya’daki Barrierefreiheitsstärkungsgesetz (BFSG), § 1(3) 5. bentte “Dienstleistungen im elektronischen Geschäftsverkehr”i (elektronik ticaret hizmetleri) sayıyor.
• Direktifin 4(5). maddesi hizmet sunan mikro işletmeleri muaf tutuyor. Bunun sizin için geçerli olup olmadığına hukuk danışmanınız karar verir.
• Uygulamada teknik ölçüt WCAG’dir. WCAG 2.2 Başarı Ölçütü 1.1.1, Metin Dışı İçerik (A düzeyi), metin dışı içerik için bir metin karşılığı ve dekoratif görsellerin yardımcı teknolojilerce yok sayılabilecek biçimde uygulanmasını istiyor.

Türkiye’de kurulu bir mağaza bu kurallarla AB’deki tüketicilere yaptığı satışlar üzerinden karşılaşır. Alt metin yalnızca ekran okuyucular için de değildir: görsel yüklenmediğinde görünür ve arama motorları görselin neyi gösterdiğini anlamak için onu okur.

Öyle olmak zorunda değil. Otomatik araçlar bir metin karşılığının var olduğunu doğrular, doğru olduğunu değil. Çalışma örneğinde axe-core; alt="image123.jpg", alt="coffee", altyazının kopyası ve dekoratif bir görsele yazılmış metni kabul etti.

Görselin kattığını taşıyabildiği kadar kısa; WCAG bir karakter sınırı koymuyor. Çalışma örneğinde bilgi verici fotoğrafların Türkçe alt metinleri 68 ile 117 karakter arasında, işlevsel bağlantı metni 45 karakter. Karmaşık görseller kısa bir alt metin ve ayrıca uzun bir betimleme alır.

Alt metin görseli doğru anlatmalı, müşterilerinizin kullandığı kelimelerle. Bir ürünün doğru betimlemesi çoğu zaman doğal arama terimlerini zaten içerir. Alt metne yazılmış anahtar kelime listeleri ise sayfayı ekran okuyucu kullanıcıları için kötüleştirir.

Hayır. Alt metin görselin sayfada neden bulunduğuna bağlıdır. Çalışma örneğinde tek bir kahve fotoğrafı ürün sayfasında ürün betimlemesi, yazıda ise kremanın betimlemesini alıyor.

Görsel dekoratifse ya da aynı bilgi hemen yanında metin olarak zaten varsa — örneğin bağlantı metnini de içeren bir bağlantının içindeki görsel. O zaman alt="" doğrudur; özniteliği tamamen kaldırmak ise doğru değildir.

Her dili, o dildeki görselden ve sayfadan yola çıkarak yazıyorum. Olgular diller arasında aynı kalır; kelime sırası, katalog terimleri ve uzunluk her dilin kendi alışkanlığını izler.

Evet. CSV ya da tabloyu sisteminiz neyi kullanıyorsa ona — dosya adı, stok kodu, ortam kimliği ya da URL — bağlı olarak ve yazılımcınızın istediği sütunlarla teslim ederim. İçe aktarmayı genellikle yazılımcınız yapar; WordPress ve WooCommerce için bu işi ayrıca fiyatlandırabilirim.

• Erişilebilir PDF hazırlama (PDF/UA)
• Erişilebilir Word ve PowerPoint
• Erişilebilir EPUB
• C2PA içerik kimlik bilgileri
• ZUGFeRD ve XRechnung e-fatura
• EUDR GeoJSON hazırlama
• GS1 Digital Link karekod

Sayfa bağlantılarıyla birlikte on görsel — tercihen ürün fotoğrafları, yazı görselleri ve kimsenin düşünmediği o banner karışık olsun. Mevcut alt metinlerde neyin yanlış olduğunu açıkça söyler, ihtiyacınız olan dillerde birkaçını örnek olarak yazarım.

Ali Karabüyük · Tekirdağ, Türkiye · dünyanın her yerindeki müşterilerle uzaktan çalışıyor · 2004’ten beri belge ve görsel üretimi, 2008’den beri profesyonel olarak.